TÂM TRÍ VÀ THỰC TẠI

Phần lớn đau khổ của con người không đến từ thực tế. Nó đến từ câu chuyện mà tâm trí tự kể về thực tế.

Bác sĩ nói: “Kết quả cần theo dõi thêm.”

Thực tế chỉ có vậy. Không hơn không kém.

Nhưng tâm trí người nhà nghe xong trong vài giây đã diễn ra lên cả một kịch bản: bệnh nặng, chi phí, công việc bỏ dở, tương lai không chắc chắn.

Họ bắt đầu khóc trước khi biết bất cứ điều gì thực sự xảy ra.

Không phải họ yếu. Không phải họ bi quan.

Đó là cách tâm trí con người vận hành, nó không để một khoảng trống tồn tại lâu. Nó lấp đầy ngay, bằng thứ quen thuộc nhất, bằng nỗi sợ gần nhất, bằng ký ức cũ nhất.

Và thứ nó lấp vào đó không phải thực tế. Đó là câu chuyện kể về thực tế.

Có câu nói thế này: nửa chiếc bánh mì vẫn là bánh mì nhưng nửa sự thật chưa phải là sự thật.

Tâm trí chúng ta hay làm đúng điều đó: lấy một nửa dữ kiện, tự điền phần còn lại, rồi tin rằng mình đang thấy bức tranh đầy đủ.

Chuyện này không chỉ xảy ra trong bệnh viện.

Nó xảy ra lúc 11 giờ đêm khi bạn nhắn tin cho người yêu mà hai tiếng không thấy trả lời.

Thực tế: tin nhắn chưa được đọc.

Câu chuyện tâm trí kể: họ đang phớt lờ tôi. Họ không còn quan tâm. Có chuyện gì đó không ổn rồi. Và bạn bắt đầu buồn, bắt đầu cáu trước khi biết bất cứ điều gì thực sự đang xảy ra.

Hay lúc sếp đi ngang qua không chào. Thực tế: ông ấy đang bận, hoặc đang nghĩ chuyện khác.

Câu chuyện tâm trí kể: chắc ông ấy đang không hài lòng với mình. Chắc buổi họp hôm qua mình nói gì sai rồi và cả buổi chiều bạn ngồi làm việc trong trạng thái nửa lo nửa đoán vì một cái không chào.

Đây là điều ít ai nhận ra: Tâm trí chúng ta không ghi lại thực tế như máy quay. Nó tự động điền vào những chỗ trống bằng nỗi sợ, bằng kỳ vọng, bằng những vết thương cũ chưa lành.

Và khi quá trình đó xảy ra, tâm trí không báo cho bạn biết rằng nó đang diễn giải. Nó chỉ đưa ra kết luận và bạn tin ngay, vì cảm giác nó rất thật.

Tâm lý học nhận thức có một tên gọi cho hiện tượng này:sự bất hòa nhận thức.

Hiểu đơn giản là: khi thực tế bên ngoài và câu chuyện bên trong không khớp nhau, tâm trí không dừng lại để kiểm tra xem cái nào đúng. Thay vào đó, nó tự động bảo vệ câu chuyện của mình vì câu chuyện đó quen thuộc hơn, vì nó được viết bởi tất cả những gì bạn đã trải qua từ trước đến nay.

Đó là cội nguồn của phần lớn sự bất an và đau khổ trong tâm lý con người không phải thực tế quá tệ, mà là khoảng vênh giữa thực tế diễn ra và cách tâm trí diễn giải nó.

Cơ thể biết điều này trước khi tâm trí chịu thừa nhận.

Khi có sự mâu thuẫn giữa thực tế và diễn giải bắt đầu,dạ dày co bóp mạnh, răng nghiến lại, cơ thể co rút, hơi thở trở nên gấp và nông. Không ai ra lệnh cho những phản ứng đó. Chúng xảy ra tự động, vì hệ thần kinh không phân biệt được nguy hiểm thật và nguy hiểm tưởng tượng.

Vì năng lượng của sự xung đột không được giải tỏa, nó không biến mất, nó chuyển xuống cơ thể. Cơ bắp vùng vai, cổ, gáy bị bó cứng. Hơi thở trở nên nông và ngắn. Máu bị rút khỏi các cơ quan nội tạng để dồn vào cơ bắp dạ dày co thắt, hệ tiêu hóa rối loạn, những bữa ăn ngon bỗng trở nên khó chịu mà bạn không hiểu tại sao.

Và nếu trạng thái mâu thuẫn đó kéo dài đủ lâu,hệ miễn dịch suy giảm, ngủ ít hơn , buổi sáng thức dậy nặng nề, đó là burnout, kiệt sức sinh học. Không phải vì bạn làm việc quá nhiều. Mà vì hệ thần kinh đã phải duy trì trạng thái báo động quá lâu cho những mối nguy hiểm chỉ tồn tại trong đầu.

Ngày qua ngày cđến khi kiệt sức thật sự ập đến mà không báo trước.

Vậy làm sao để thoát khỏi vòng lặp này ?

Không phải bằng cách ép mình suy nghĩ tích cực hơn.

Không phải bằng cách đè nén cảm xúc xuống.

Mà bằng cách học một thói quen nhỏ,dừng lại một nhịp và hỏi: cái này là thực tế, hay là câu chuyện tôi đang tự kể.

Viktor Frankl,người sống sót qua trại tập trung Auschwitz, có một câu : “Giữa kích thích và phản ứng, có một khoảng trống. Trong khoảng trống đó là sự tự do của con người”.

Khoảng trống đó không tự nhiên có. Nó phải được luyện tập mới mở ra được.

Nhưng một khi mở ra bạn sẽ thấy rõ hai thứ tách biệt nhau: điều đang thực sự xảy ra, và câu chuyện tâm trí đang thêm vào.

Thấy được sự khác biệt đó là bắt đầu cuộc sống nhẹ nhàng, bình an hơn rất nhiều.

Có những khoảnh khắc không nhiều, nhưng ai cũng từng có lúc tâm trí ngừng thêm thắt vào thực tế.

Bạn đang chơi với con và chỉ thấy đứa trẻ đang cười không nghĩ đến deadline ngày mai.

Bạn đang ăn một bát phở bò và chỉ thấy vị ngon không lo chuyện tháng sau.

Bạn đang ngồi với người mình thương và chỉ thấy họ không diễn giải từng câu nói của họ.

Bạn đang làm việc cho dự án và bạn quên mất thời gian và những gì đang xảy ra xung quanh.

Những khoảnh khắc đó không phải may mắn. Đó là lúc tâm trí và thực tế trùng khớp với nhau và bạn được ở trong thực tế thật, không phải trong câu chuyện về nó.

Thực tế sẽ không bao giờ hoàn hảo.

Nhưng khi bạn nhìn thấy nó đúng như nó đang là , không thêm, không bớt bạn sẽ thấy rằng phần lớn những gì bạn lo lắng, buồn bực, kiệt sức vì nó, thực ra chưa bao giờ xảy ra.

Nó chỉ tồn tại trong câu chuyện bạn đang kể cho chính mình.

Lần gần nhất bạn cáu với ai đó là bạn đang phản ứng với họ, hay với câu chuyện bạn tự kể trong đầu về họ ?
-Tùng Lâm –